ˈمیرزا محمدتقی خان امیرکبیرˈ فرزند کربلایی قربان بیگ فراهانی، در سال 1222 هجری قمری برابر با 1186 هجری خورشیدی در هزاوه فراهان از توابع اراک به دنیا آمد. کربلایی قربان پدر امیرکبیر در دستگاه پدر میرزا ابوالقاسم قائم مقام، در دربار سمت آشپزی داشت. میرزا محمدتقی خان فراهانی به خاطر هوش و ذکاوت فراوانی که داشت، مورد توجه قائم مقام و عباس میرزا نایب السلطنه قرار گرفت. نخستین تجربه سیاسی میرزا محمدتقی خان همراهی خسرو میرزا فرزند نایب السلطنه و هیات همراه او در سفرش به روسیه تزاری بود. این سفر به دنبال قتل گریبایدوف، وزیر مختار روسیه در تهران و به منظور ارایه گزارش از این واقعه صورت گرفت.امیر کبیر به خاطر کاردانی و لیاقتی که داشت پله های پیشرفت را سریع طی کرد و در اواخر دوران سلطنت فتحعلی شاه در دستگاه محمدخان زنگنه، امیرنظام و پیشکار آذربایجان، وارد خدمت شد. چند سال بعد وی به مقام وزیر نظامی آذربایجان دست یافت و به همراه ناصرالدین میرزا که در این زمان ولیعهد بود عازم روسیه شد و در ارمنستان با نیکلای اول، تزار روسیه ملاقات کرد. ماموریت سیاسی امیر کبیر با ریاست هیات ایرانی در کمیسیون صلح ˈارزنة الرومˈ آغاز شد و پس از چهار سال که از اقامت وی در عثمانی می گذشت، قرارداد صلح مطلوبی با عثمانی به امضا رسید. پس از عقد قرارداد صلح، امیر کبیر مورد تشویق محمدشاه قرار گرفت. با درگذشت محمد شاه و به روی کار آمدن ناصر الدین شاه، میرزا تقی خان صدر اعظم شد و علاوه بر امیرنظامی به القاب دیگری مانند امیرکبیر و اتابک اعظم نیز نایل آمد.امیرکبیر مدت کوتاهی پس از صدارت، اصلاحات سیاسی، امنیتی، مالی، اقتصادی و فرهنگی اش را آغاز کرد و در این میان ایجاد امنیت و پایان دادن به شورش ها، یاغی گری ها و نیز اصلاحات مالی و جلوگیری از اجحاف های پیدا و پنهان صاحبان قدرت و نفوذ را در اولویت برنامه های خود قرار داد و نفوذ و دخالت بیگانگان (روس و انگلیس) را در امور مختلف کشور کاست.از اقدامات مهم او نظم بخشیدن بر امور دستگاه سلطنت و کنترل اعمال دیوانیان، شاهزادگان، خاندان سلطنت، صاحبان قدرت و ...است.وی اصلاحات گسترده ای در امور اداری به عمل آورد و با ریشه کنی بسیاری از مفاسد اداری و مالی در اداره امور کشور نظمی نو پدید آورد و به بازسازی ارتش، قشون و پایه گذاری نظمی نو در نیروی نظامی همت گماشت. ایجاد چاپارخانه، تذکره خانه (اداره گذرنامه)، بنای بازار و تیمچه و سرای امیر در تهران، تاسیس سازمان اطلاعاتی - جاسوسی و خبررسانی و خفیه نویسی از دیگر اقدامات امیرکبیربود. امیرکبیر همچنین تلاش های بسیاری برای اصلاحات قضایی و به تبع آن از میان برداشتن رسم بست نشینی انجام داد که در موارد بسیار، روندی انحراف آمیز یافته بود.انتشار روزنامه ˈوقایع اتفاقیهˈ و تلاش برای ترجمه و انتشار کتب از دیگر اقدامات امیرکبیر بود.از مهم ترین دستاوردهای دوران امیر کبیر می توان به تاسیس دارالفنون اشاره کرد که پس از تلاش های بسیار 13 روز قبل از قتل امیرکبیر افتتاح شد.امیرکبیر در همان دوران کوتاه صدارت گام های موثری برای توسعه آبادانی کشور برداشت. تلاش های اصلاح گرانه امیرکبیر مدتی طولانی دوام نیافت و در حالی که سیاست خارجی مستقل امیرکبیر و تلاش های جدی او برای قطع نفوذ و دخالت روس و انگلیس می رفت تا طلیعه آغاز عصر نوینی در کشور شود، توطئه نمایندگان سیاسی این دو کشور و همگامی بدخواهان پیدا و پنهان داخلی امیرکبیر با سیاست بیگانگان، به تدریج موجبات رنجش و سپس نومیدی و خشم ناصرالدین شاه را از او فراهم آورد و شاه قاجار وی را از صدارت اعظمی و دیگر مشاغل اداری و نظامی معزول کرد و به شهر کاشان تبعید کرد. اما تبعید هم؛ دشمنان داخلی و خارجی را قانع نکرد و آنان که حضور امیرکبیر و نفوذ کلام او در شاه را خطری برای خود می دانستند با توطئه ای که از سوی مادر ناصرالدین شاه هدایت می شد دستور قتل امیر را از شاه گرفتند و حاجی علی مراغه ای (حاجب الدوله) مامور انجام این کار شد.سرانجام در 20 دی ماه، سال 1230 هجری خورشیدی برابر با 18 ربیع الاول 1268 هجری قمری در حمام فین کاشان به شهادت رسید.نام امیرکبیر بعد از بیش از یک قرون ونیم که از شهادتش می گذرد همچنان بر بلندای تاریخ این سرزمین حک شده و خدمات ارزنده او نیز همانند نام پر آوازه اش در صفحات تاریخ این مرز و بوم برای همیشه ماندگار است.